Author :
Abstract
Osmanlı ilim geleneğinde isbât-ı vâcib kelam ilminin metodolojisi çerçevesinde işlenen bir konudur. Medrese eğitiminde okutulan temel akâid ve kelam eserlerinde de yer almaktadır. Burada öncelikli olarak sahih inancın oluşturulmasının yanında inanca yönelik saldırılara karşı hazır olmak amaçlanmıştır. Her dönemde konu muhataplarının ve İslam dinine yönelik saldırıların değişmesi sebebiyle farklı anlatımlar karşımıza çıkmaktadır. Rönesans ve reform süreciyle başlayan ve aydınlanma döneminde kendi içinde başlayan din ve tanrı karşıtlığı süreci Osmanlı toplumuna ve düşünce dünyasına da yansımıştır. Konuyla ilgili yayınlar tercüme edilerek hem yeni konular hakkında malumat sahibi olunmuş hem de İslam’a ve Allah inancına yönelik saldırılara tavır alınarak farklı yollarla savunular yapılmıştır. Bu çaba matbuatın yaygınlaşmasıyla daha çok çeşitlilik kazanmıştır. İlmi hüviyeti öne çıkan klasik kelam geleneğinin metodolojik çerçevesinde kalarak yapılan yayınların yanı sıra, öncelikli olarak eğitim gören öğrencileri ve okur yazar kesimleri hedefleyen ve bunlara yönelik olarak yine kelam ilminin kapsamında kalarak fakat yeni bazı metotların da kullanıldığı yayınlarda öne çıkmaktadır. Bilhassa öğrenciye yönelik bu eserler daha bir kapsamlı olup çağdaş sorunları önceleyerek hazırlanmışlardır. Bu durumu devletin ilgili kurumları desteklemiş ve yayınlanmaları kolaylaştırılmıştır. Bunun yanı sıra ilmi hüviyete haiz birçok alim toplumun bilinçlendirilmesi ve İslam dininin savunulması amacıyla dar kapsamlı olan özel olarak da isbât-ı vâcib esas alınarak hazırlanan kısa ve veciz risaleler yayınlayarak bu çabalara katkı sunmuşlardır. Matbuatın kolaylaşması süreli yayınlar da bile bu konunun canlı ve dinamik olarak işlendiğini göstermektedir.
Keywords
Abstract
In the Ottoman scholarly tradition, the proof of God's existence (isbat-ı vacib) is a topic addressed within the methodology of Kalam (Islamic theology). It is also included in the fundamental works of creed and Kalam taught in madrasas (Islamic schools). The primary aim here is not only to establish sound belief but also to prepare for attacks against that belief. Due to the changing audience and the nature of attacks against Islam in each era, different interpretations emerge. The process of opposition to religion and God, which began with the Renaissance and the Reformation and continued within the Enlightenment, was reflected in Ottoman society and intellectual life. Publications on the subject were translated, providing both new information on relevant topics and offering different defenses against attacks on Islam and belief in God. This effort gained greater diversity with the spread of printing. Alongside publications that remained within the methodological framework of the classical Kalam tradition, publications primarily targeting students and literate individuals, while remaining within the scope of Kalam but employing new methods, also stand out. These works, especially those aimed at students, are more comprehensive and prepared by prioritizing contemporary issues. The relevant state institutions supported this effort and facilitated their publication. In addition, many scholars with academic standing contributed to these efforts by publishing short and concise treatises, focusing on specific aspects such as the proof of God's existence, with the aim of raising public awareness and defending Islam. The ease of access to printing shows that this topic is addressed in a lively and dynamic way even in periodicals.
