Author :
Abstract
Bu çalışma, yatırım vekâleti sözleşmesinde kâr kavramını İslam hukuku ve katılım bankacılığı uygulamaları çerçevesinde ele almakta; kârın mahiyeti, meşruiyet şartları, tahmini kâr uygulaması ve bu uygulamaya ilişkin fıkhî tartışmaları bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Öncelikle kârın sözlük ve terim anlamı açıklanmakta; klasik fıkıh literatüründe ribh ve nema kavramları arasındaki ilişki ortaya konulmaktadır. Buna göre kâr, sermayenin emek eşliğinde üretim ve mübadele sürecinde işletilmesi sonucunda ortaya çıkan meşru değer artışı olarak tanımlanmaktadır. Çalışmada, İslam hukukçularının ittifakıyla kârın meşruiyetinin mal, emek ve özellikle risk ve damân unsuruna dayandığı vurgulanmakta; bu ilkenin İslam ekonomisinin temel esaslarından biri olduğu belirtilmektedir.
Makale, modern bankacılık uygulamalarında fon yönetimi ile kâr ve zarar hesaplama süreçlerinin şeffaflık ve denetlenebilirlik açısından taşıdığı önemi vurgulamaktadır. Bu bağlamda kamu otoritesinin, özellikle BDDK’nın, sözleşmelerde belirlenen kurallar çerçevesinde kâr ve zararın adaletli biçimde dağıtılmasını sağlama sorumluluğu değerlendirilmektedir. Yatırım vekâleti sözleşmesinde tahmini ve gerçekleşen kâr ayrımı ayrıntılı biçimde incelenmekte; tahmini kârın garanti edilmemesinin sözleşmeyi İslamî finansa uygun kılan temel unsur olduğu ifade edilmektedir. Tahmini kârın belirlenmesi, gerçekleşmemesi ve sözleşmede şart koşulması durumları hem klasik mezhep görüşleri hem de AAOIFI şer‘î standartları ışığında analiz edilmektedir.
Çalışmada ayrıca vekilin sorumluluğu, tazmin yükümlülüğü ve kâr garantisinin hükmü ele alınmakta; kârın veya sermayenin garanti edilmesinin akdi faizli borç işlemine dönüştürdüğü ve bu nedenle şer‘an câiz olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Son olarak, yatırım faaliyetinden elde edilen kârın kural olarak müvekkile ait olduğu, ancak tahmini kârı aşan kısmın prim olarak vekile tahsis edilebileceği belirtilmekte; böylece yatırım vekâleti uygulamalarının fıkhî sınırları ve güncel finansal yansımaları ortaya konulmaktadır.
Keywords
Abstract
This study examines the concept of profit in investment agency contracts within the framework of Islamic law and participatory banking practices. It provides a comprehensive review of the nature of profit, its conditions of legitimacy and the application of estimated profit, as well as the fiqh debates surrounding this application. First, the lexical and technical meanings of 'profit' are explained, and the relationship between the concepts of 'ribh' and 'nemā' in classical fiqh literature is clarified. Accordingly, profit is defined as the legitimate increase in value resulting from the operation of capital in the production and exchange process accompanied by labour. The study emphasises that Islamic jurists unanimously agree that the legitimacy of profit is based on goods, labour and, in particular, risk and damân (guarantee), and states that this is one of the fundamental principles of Islamic economics.
The article emphasises the importance of transparency and accountability in fund management and profit and loss calculation processes in modern banking practices. In this context, it evaluates the responsibility of public authorities, particularly the Banking Regulation and Supervision Agency (BDDK), to ensure the fair distribution of profits and losses within the framework of the rules set out in contracts. The distinction between estimated and realised profit in the investment agency agreement is examined in detail. It is stated that the non-guarantee of estimated profit is the fundamental element that renders the agreement compliant with Islamic finance. The determination of estimated profit, its non-realisation and its stipulation in the agreement are analysed in light of the opinions of the classical school of thought and the AAOIFI Sharia standards. The study also addresses the agent's liability and indemnity obligations, as well as the ruling on profit guarantees. It concludes that guaranteeing profit or capital transforms the contract into an interest-bearing debt transaction, which is not permissible under Islamic law. It is also stated that, in general, the profit obtained from investment activity belongs to the principal. However, the portion exceeding the estimated profit may be allocated to the agent as a premium. Thus, the boundaries of fiqh and the current financial implications of investment agency practices are revealed.
