Author :
Abstract
Bu makale, Osmanlı döneminde Urfa’da tesis edilen vakıf kütüphaneleri, vakfiye kayıtları üzerinden incelemektedir. İslam medeniyetinin temel kurumlarından biri olan vakıflar, asırlar boyu şehirlerin maddi ve manevi ihtiyaçlarını karşılayarak gelişimleri noktasında mühim bir işlev görmüştür. Urfa’da da gündelik yaşamın birçok alanında olduğu gibi dinî, kültürel ve toplumsal hayatın şekillenmesinde vakıfların belirleyici bir rolü olmuştur. Şehrin sosyal tarihini doğru bir şekilde anlamak bakımından bu vakıfların çeşitli açılardan araştırılmasına ihtiyaç vardır. Bu kapsamda Urfa toplum hayatında eğitim öğretim faaliyetlerinin önemli bir parçasını teşkil eden kütüphaneler ele alınmaktadır. Kitap ve kütüphanelere ait hizmetler, vakıfların hem gündelik hayatı hem de eğitim ve kültürel hafızayı besleyen işlevlerini ortaya koymaktadır. Vakfiyelerde yer alan şartlar sayesinde kitapların nasıl korunduğu, kütüphanelerden hangi usullerle istifade edilebildiği, kütüphanecilerin hangi ahlâkî ve meslekî niteliklere sahip olması gerektiği, ilim faaliyetlerinin hangi kurumlarla iç içe yürütüldüğü açıkça görülebilmektedir. Kütüphane vakfiyelerinde yer alan şartlar, vakıf kurucularının Urfa’daki eğitim faaliyetlerinin kurumsallaşmasına katkısını ortaya koyması bakımından da önem taşımaktadır. Vakıf kayıtlarının esas alındığı bu çalışma, Urfa’daki vakıfların kültürel hayatın sürekliliğini sağlayan çok yönlü yapısını kütüphane hizmetleri üzerinden ortaya koymayı, böylece vakıfların şehir hayatındaki eğitim faaliyetlerini düzenleyici rolüne dikkat çekmeyi amaçlamaktadır.
Keywords
Abstract
This article examines the waqf libraries established in Urfa during the Ottoman period through waqfiyya (endowment deed) records. As one of the fundamental institutions of Islamic civilization, waqfs fulfilled the material and spiritual needs of cities for centuries and played a significant role in their development. In Urfa, as in many other aspects of daily life, waqfs had a decisive influence on the shaping of religious, cultural, and social life. In order to gain an accurate understanding of the city’s social history, it is necessary to study these waqfs from various perspectives. Within this framework, the study focuses on libraries, which constituted an important component of educational activities in Urfa’s social life. Services related to books and libraries reveal the functions of waqfs in sustaining both everyday life and the educational and cultural memory of the community. The conditions specified in the waqfiyyas clearly demonstrate how books were preserved, the procedures by which libraries could be used, the moral and professional qualifications required of librarians, and the ways in which scholarly activities were conducted in conjunction with other institutions. The stipulations found in library waqfiyyas are also significant in that they highlight the contribution of founders to the institutionalization of educational activities in Urfa. Based on waqf records, this study aims to reveal the multifaceted structure of waqfs in Urfa in sustaining cultural life through library services and, in doing so, to draw attention to the regulatory role of waqfs in the city’s educational activities.
