Author :
Abstract
Bu çalışma, Şemseddîn Muhammed b. Osman ez-Zevzenî’nin Şerḥu Telḫîsi’l-Miftâḥ adlı eserinde Celâleddîn el-Kazvînî’ye yönelttiği eleştirileri incelemeyi konu edinmektedir. Çalışmanın çıkış noktasını, Zevzenî’nin söz konusu eleştirilerinin belâgat literatüründe çoğunlukla dağınık örnekler hâlinde ele alınması ve bu eleştirilerin hangi belâgat meselelerinde yoğunlaştığının sistematik biçimde ortaya konulmaması oluşturmaktadır. Bu çerçevede makale, Zevzenî’nin Kazvînî’ye yönelik değerlendirmelerini temsil gücü yüksek seçilmiş örnekler üzerinden ele alarak, bu eleştirilerin belâgat teorisinin temel meseleleriyle ilişkisini ve dayandıkları gerekçeleri daha görünür hâle getirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada yöntem olarak, öncelikle Kazvînî’nin Telḫîsu’l-Miftâḥ’taki görüşleri tespit edilmiş, ardından Zevzenî’nin bu görüşlere yönelik değerlendirmeleri ilgili metin bağlamı içerisinde incelenmiştir. Gerekli görülen yerlerde Sübkî, Teftâzânî ve Desûkî gibi sonraki şârihlerin yaklaşımlarına da başvurularak karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. İnceleme neticesinde, Zevzenî’nin eleştirilerinin özellikle lafzın delâleti, anlamın sınırları ve belâgat terimlerinin kullanımı gibi temel konular etrafında yoğunlaştığı görülmüştür. Bu bağlamda çalışma, Zevzenî’nin Telḫîsu’l-Miftâḥ şerh geleneği içerisindeki yaklaşımını anlamaya yönelik tamamlayıcı bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Keywords
Abstract
This study examines the critiques directed by Shams al-Dīn Muḥammad b. ʿUthmān al-Zawzanī against Jalāl al-Dīn al-Qazwīnī in his work Sharḥ Talkhīṣ al-Miftāḥ. The point of departure of the study is the observation that al-Zawzanī’s critiques are generally treated in the rhetoric (balāgha) literature in a scattered manner, and that the specific rhetorical issues on which these critiques concentrate have not been systematically addressed. In this context, the article aims to analyze al-Zawzanī’s evaluations of al-Qazwīnī through selected representative examples and to make more visible the relationship of these critiques to the fundamental issues of rhetorical theory and the reasoning on which they are based.
Methodologically, the study first identifies al-Qazwīnī’s views as presented in Talkhīṣ al-Miftāḥ and then examines al-Zawzanī’s assessments of these views within their textual context. Where relevant, the approaches of later commentators such as al-Subkī, al-Taftāzānī, and al-Dasūqī are also taken into consideration in order to provide a comparative perspective. The analysis demonstrates that al-Zawzanī’s critiques primarily focus on issues such as lexical indication (dalāla), the boundaries of meaning, and the use of rhetorical terminology. In this respect, the article seeks to offer a complementary contribution to understanding al-Zawzanī’s approach within the Talkhīṣ al-Miftāḥ commentary tradition.
