Author :
Abstract
Yaygın eğitim müesseseleri olarak, tarikatlar içinde kendisine pek çok taraftar toplayan ve itibar gören tarikatlardan biri olan Mevlevilik ve bu tarikat çevresinde oluşan kültür geleneği ve edebi muhit, Anadolu'da Divan şiirinin doğmasında etkili olmuştur. Mevlevi tarikatının piri Mevlana'nın Divan-ı Kebir'i ve Mesnevi'si Anadolu'da Divan şiirinin hazırlayıcısıdır. Mevlana'nın vefatından sonra Sultan Veled tarafından sistemli bir kuruluş haline getirilen Mevlevi tarikatı içinde yetişen şairler, Divan şiiri tarzında yazdıkları şiirlerle, bu yapı içinde yer almış ve Divan Edebiyatı'nın gelişmesi ve zenginleşmesinde büyük rol oynamışlardır. Osmanlı toplumunda edebiyat, sözün estetik yanını içine alarak hayatın temel fonksiyonu olmuştur. Osmanlı şiiri, batıni gücünü İslami gelenekten, zahiri gücünü de devlet politikasından almıştır. Osmanlı şiirinin alt yapısını oluşturacak bilgi, kültür ve birikim, medrese ve tekkelerden elde edilmiş; bu mekânlarda herkese edebi kültür ve şiir alışkanlığı verilmiştir. Osmanlı ülkesinin her tarafında şiire ve şaire talep olmuş, Osmanlı bu estetik anlayışı uç sınıra dayandırarak, sözü şiir olarak hayatın içine, bizzat katmıştır. Mevlevilik, Türk Edebiyatı'na önemli ölçüde katkıda bulunmuştur. Mevlana'nın büyük bir sofi olması kadar, dünyaca unlu bir şair olması ve musikiye ilgi duyması bu geleneğin oluşmasında büyük etkendir. Mekteb-i edeb olan Mevlevi tekkelerinde hayat sürenlerden her biri şair değilse de, mutlaka şiir okuyacak veya şiirden tat alacak yapıya sahiptir. Mevlevilere göre şiir, “sünnet-i seniyye-i Mevleviyye” olan “kelam-ı mevzun”dur. Mevlevi edebi muhitinin oluşumu ve yayılmasında bu bakış acısı da önemli olmuştur. Başlangıçta bilhassa Mevlevi tekkelerinde, sonra tekkelerle birlikte camilerde, daha sonra da tekke, cami ve evlerde miraciye okunması gelenek haline gelmiştir. Bu görüş, Mevlevi Edebiyatı'nın zamanla nasıl yayıldığına delil olarak gösterilebilir. Bu çalışmada, Mevlevilerce edebiyatımıza sunulan çeşitli tabirler vardır. Bu tabirleri kısaca açıklamaya çalışacağız.
Keywords
Abstract
As widespread educational institutions, Mevleviyeh, one of the most respected and popular orders, and the cultural tradition and literary environment formed around this order, were influential in the emergence of Divan poetry in Anatolia. The Divan-ı Kebir and Mesnevi of Mevlana, the sage of the Mevlevi order, are the preparatory figures of Divan poetry in Anatolia. After Mevlana's death, the poets who were raised in the Mevlevi order, which was turned into a systematic organization by Sultan Veled, took their place in this structure with the poems they wrote in the style of Divan poetry and played a major role in the development and enrichment of Divan literature. In Ottoman society, literature became the basic function of life by embracing the aesthetic aspect of words. Ottoman poetry derived its inner power from Islamic tradition and its outer power from state policy. The knowledge, culture and accumulation that would form the basis of Ottoman poetry were obtained from madrasahs and dervish lodges; in these places, everyone was given a literary culture and a habit of poetry. There was a demand for poetry and poets all over the Ottoman lands, and the Ottomans took this aesthetic understanding to its extreme and personally included words in life as poetry. Mevlevi Order has made significant contributions to Turkish Literature. Mevlana's being a great Sufi, as well as being a world-famous poet and his interest in music, are major factors in the formation of this tradition. Although not every one of those who lived in Mevlevi lodges, which are schools of edeb, was a poet, they definitely had the ability to read poetry or enjoy poetry. According to the Mevlevis, poetry is the "meaning of speech", which is the "sunnah of the Mevlevis". This perspective was also important in the formation and spread of the Mevlevi literary environment. In the beginning, it became a tradition to read the miraciye especially in Mevlevi lodges, then in mosques together with lodges, and later in lodges, mosques and homes. This view can be shown as evidence of how Mevlevi Literature spread over time. In this study, there are various expressions introduced to our literature by the Mevlevis. We will try to explain these expressions briefly.
