Savaş ve Açlığın Coğrafyası: 1943 Bengal Kıtlığı’nın Siyasi Coğrafya ve Politik Ekoloji Perspektifinden Analizi
Author :
Abstract
Bu çalışma, 1943 Bengal Kıtlığı’nı fiziki, beşerî, ekonomik ve siyasi coğrafya süreçlerinin kesişiminde ortaya çıkan çok ölçekli bir afet olarak incelemektedir. Araştırmanın temel problemi, 1942 Bengal Kasırgası ve pirinçte kahverengi leke hastalığı gibi çevresel ve biyolojik üretim şoklarının, kolonyal savaş rejimi altında neden ve nasıl eşitsiz gıda erişimi, zorunlu göç, salgın hastalık ve kitlesel ölüm krizine dönüştüğüdür. Literatürde kıtlığın ürün kaybı, mübadele yetkileri, savaş ekonomisi, ulaşım darboğazları ve kolonyal yönetim boyutları çoğunlukla ayrı açıklama çerçeveleri içinde ele alınmış; bu süreçlerin farklı mekânsal ölçeklerdeki karşılıklı etkileşimi yeterince bütünleştirilmemiştir. Çalışma, Famine Inquiry Commission raporu, The Transfer of Power belgeleri ve döneme ait askerî kayıtlar gibi birincil kaynaklar ile konuya ilişkin ikincil akademik literatürün karşılaştırmalı tarihsel-coğrafi analizine dayanmaktadır. Yayımlanmış ürün, fiyat, reel ücret, ölüm, göç ve ulaşım bulguları; dönemin idari sınırları, Bengal deltası, kıyı kuşağı, ulaşım ağları ve Kalküta-kır ilişkisi üzerinden mekânsal olarak yorumlanmıştır. Bulgular, kasırga ve bitki hastalığının bölgesel arz baskısını artırdığını; ancak kıtlığın toplumsal seçiciliğini savaş enflasyonu, reel ücret kaybı, mübadele yetkilerinin çöküşü, ulaşım kısıtlamaları ve kamu müdahalesindeki gecikmelerin belirlediğini göstermektedir. Burma’nın Japonya tarafından işgali, tekne ve pirinç inkârı uygulamaları, askerî taşımacılık öncelikleri ve Kalküta’nın korunması kırsal nüfusun kırılganlığını derinleştirmiştir. Çalışmanın özgün katkısı, siyasi coğrafya ile politik ekoloji yaklaşımlarını birleştirerek Londra, Yeni Delhi, Bengal yönetimi, Kalküta ve kırsal haneler arasındaki eşitsiz karar, kaynak ve risk akışlarını ortak bir nedensellik çerçevesinde açıklamasıdır. Sonuç olarak 1943 Bengal Kıtlığı, tek bir doğal ya da siyasi nedene indirgenemeyen; çevresel tehlikelerin piyasa, ulaşım, savaş ve iktidar ilişkileri aracılığıyla toplumsal olarak seçici bir açlık ve ölüm krizine dönüştüğü çok katmanlı bir afettir. Bu değerlendirme, güncel afet yönetimi ve gıda güvenliği tartışmaları açısından yalnızca toplam gıda arzına değil, erişim eşitsizliğine, ulaşım ağlarının sürekliliğine, kırılgan grupların korunmasına ve karar alma süreçlerinin mekânsal sonuçlarına birlikte odaklanılması gerektiğini göstermektedir.
Keywords
Abstract
This study examines the Bengal Famine of 1943 as a multiscalar disaster emerging at the intersection of physical, human, economic, and political-geographical processes. Its central research problem is why and how environmental and biological production shocks, including the 1942 Bengal Cyclone and brown spot disease in rice, were transformed under colonial wartime rule into unequal food access, forced migration, epidemic disease, and mass mortality. Previous studies have often addressed crop loss, exchange entitlements, the wartime economy, transport bottlenecks, and colonial governance within separate explanatory frameworks, without adequately integrating their interactions across spatial scales. The study is based on a comparative historical-geographical analysis of primary sources, including the Famine Inquiry Commission report, The Transfer of Power documents, and contemporary military records, together with relevant secondary scholarship. Published evidence on crop output, prices, real wages, mortality, migration, and transport is interpreted spatially through the administrative boundaries of the period, the Bengal delta, the coastal zone, transport networks, and Calcutta–rural relations. The findings show that the cyclone and crop disease intensified regional supply pressure, but that the social selectivity of the famine was shaped by wartime inflation, declining real wages, the collapse of exchange entitlements, transport restrictions, and delayed public intervention. Japan’s occupation of Burma, boat- and rice-denial measures, military transport priorities, and the protection of Calcutta further deepened rural vulnerability. The study’s original contribution lies in combining political geography and political ecology to explain the unequal flows of decisions, resources, and risks linking London, New Delhi, the Bengal administration, Calcutta, and rural households within a common causal framework. The famine is therefore interpreted not as the consequence of a single natural or political cause, but as a multilayered disaster in which environmental hazards were transformed through markets, transport, war, and power relations into a socially selective crisis of hunger and death. This interpretation contributes to contemporary debates on disaster management and food security by demonstrating that policy should address not only aggregate food availability but also unequal access, the continuity of transport networks, the protection of vulnerable groups, and the spatial consequences of political decision-making.
Keywords
Geography, Bengal Famine of 1943, political geography, political ecology, disaster geography.
